- Uluslararası “Niçin Matematik” Sergisi
-
Anadolu Üniversitesi’nin 50. Kuruluş Yılı kutlamaları çerçevesinde uluslar arası nitelikte “Niçin Matematik” adlı bir sergi yer alacak. 2000 yılından bu yana dünyanın çeşitli ülkelerinde gerçekleştirilen “Niçin Matematik Sergisi”ne bu yıl üniversitemiz ev sahipliği yapacak. 15 Ekim-15 Kasım günleri arasında yapılması planlanan sergi, 27 manipüle edilebilecek obje, 8 tane enteraktif obje ile 27 tane panodan oluşuyor ve toplam 10 ayrı tema içeriyor.
Niçin matematik ve niçin böyle bir sergi ?
Güncel hayatta matematik nerede kullanılır, Doğada matematik var mıdır, Matematik ne işe yarar ?
“Niçin matematik ?” sergisi bu soruların cevabını keşfetmeye, yani telefondan kredi kartına, CD-Romdan otomobillere, hava tahminlerinden dijital fotoğrafa, matematiğin günlük hayatımızın her yerinde olduğunu görmeye davet ediyor. “Niçin matematik ?” sergisi enteraktif şekilde tasarlanmış 10 ayrı tema ile objeler, resimler, videolar, simülasyonlar ve gösterimlerle matematiğin ilginç, şaşırtıcı ve gerekli olduğunu, herkes tarafından anlaşılabilir olduğunu, günlük hayatımızın her anında mevcut olduğunu ve kültürel, bilimsel ve toplumsal gelişimde çok önemli bir yere sahip olduğunu göstermeyi hedefliyor.
Öncelikle gençler, öğrenciler ve öğretmenler olmak üzere matematiğin ne olduğunu ve ne işe yaradığını merak eden herkese açık olan sergi matematiğin dünyasına eğlenceli ve orijinal bir yolculuğa davet ediyor.
Bu sergi nasıl oluştu ?
2000 yılının uluslararası matematik yılı ilan edilmesinin ardından UNESCO’da bilim sorumlusu olarak görev yapan Minela Alarcon uluslararası çapta, farklı ülkelerde sergilenebilecek bir sergi projesi önerir. Söz konusu sergi öncelikle Japonya’daki Tokaï Üniversitesinden Profesör Jin Akiyama’nın desteğiyle, daha sonrada Fransa’nın Centre Bölgesinin Bilim Merkezi’nin (Centre-Sciences de la région Centre) desteği ile ortaya çıktı.
Söz konusu sergi UNESCO’nun bilimsel ve kültürel misyonu içinde yer alıp 3 dilde (İngilizce, Fransızca, İspanyolca) yapılabilmekte ve herhangi bir başka dile kolaylıkla tercüme edilebilmektedir.
UNESCO’ da bilim sorumlusu olarak görev yapan Minella Alarcon’un başkanlığını ve Avrupa Matematik Topluluğu’nda görev yapan Mireille Chaleyat-Maurel’in başkan yardımcılığını yaptığı serginin hayat bulmasında aşağıda isimleri bulunan tanınmış bilim insanları görev almıştır:
- Profesör Michèle Artigue, ICMI başkanı, Paris-VII Üniversitesi
- Profesör Mari-Jo Ruiz, Ateneo de Manila Üniversitesi, Filipinler
- Profesör Jin Akiyama, Tokaï Üniversitesi, Tokyo, Japonya
- Profesör Chie Nara, Tokaï Üniversitesi, Tokyo, Japonya
- Profesör Toshinori Sakaï, Tokaï Üniversitesi, Tokyo, Japonya
- Profesör Jean Brette, Palais de la Découverte, Paris, Fransa
- Profesör Michel Darche, Centre Sciences d’Orléans, CCSTI de la région Centre, Fransa
- Profesör Gérard Tronel, Paris VI Üniversitesi, Fransa
Şu ana kadar nerelerde sergilenmiştir ?
Günden güne iyileştirilip bugün itibariyle 3 örneğe sahip olan sergi şimdiye kadar pek çok Avrupa başkentinde sergilendikten sonra Pekin, Bangkok, Güney Afrika, Vietnam ve daha birçok Asya ve Afrika ülkesinde sergilenmiştir.
Sorumlular serginin farklı ülkelere gitmesine, farklı kültürlerle tanışmasına büyük önem vermekte ve her sergi sonrası daha da zenginleşip gelişmesini hedeflemektedirler.
Sergi hangi temaları içeriyor ?
Güncel hayatta matematiğin yerini en iyi gösterecek şekilde tasarlanmış olan sergi toplam 27 manipüle edilebilecek obje, 8 tane enteraktif obje ve 27 tane panodan oluşuyor ve toplam 10 ayrı tema içeriyor. Bu temalar ve onların altında sergilenen konuların cevap verdiği bazı sorulara örnek olarak aşağıdakiler verilebilir:
1.Doğanın düzenini okumak
- Niçin havada salınan bir sabun baloncuğu kusursuz bir küreye benziyor?
- Niçin doğa düzenli yapılar içeriyor ?
- Bir bulutun, bir alevin şeklini nasıl çizebiliriz ? Bu şekillerde bir düzen var mıdır ?
- Evrendeki galaksilerin boyutlarını hesaplayabilir miyiz ?
- Gezegenlerin, doğal ya da yapay uyduların yörüngeleri ne türden şekillerdir ?
2. Dizinler ve modellemeleri
- Verilen bir alanı herhangi bir şekle sahip karo taşları ile hiç boşluk kalmayacak ve taşlar kesinlikle üst üste gelmeyecek şekilde nasıl döşeriz?
- Hangi şekiller bu iş için uygundur ?
- Niçin DNA’nın helisi sürekli aynı yöne döner ?
- Niçin yüzümüz ve onun aynadaki görüntüsü çakışmaz yani üst üste gelmez ?
- Dünya üzerinde nerede bulunduğu muzu tespit edebilmek için dairesel yörünge çizen kaç tane uydu gerekir?
3. Hacimler
- Belirli bir miktardaki portakalı en az yer işgal edecek şekilde bir kasaya nasıl doldurabiliriz ?
- Niçin genellikle doğadaki bir nesnenin formunu ifade etmek için bir küre ya da onun bir parçası kullanılır ?
- Bir kilo kahve çekirdeği ile bir kilo öğütülmüş kahve arasında en az hacme sahip olan hangisidir ?
4. Bir çizgi ile birleştirme
- Meşhur Königsberg Köprüsü prob- lemini belki duymuşunuzdur. İçinden geçen nehrin kolları ile 4 mahalleye ayrılmış ve bu kollar üzerinde 7 tane köprü olan Königsberg şehrini her köprüden bir ve yalnız bir defa geçecek şekilde turlamak mümkün müdür ?
- Bir haritayı, komşu iki ülke aynı renkte olmayacak şekilde en az kaç renk kullanarak boyayabiliriz ?
- Lokal bir komünikasyon ağında sizin çağrınızın nasıl bir yolla aradığınız kişiye ulaştığını biliyor musunuz ?
5. Niçin sayılar ve hesaplar?
- Güncel hayatta hangi sayıları kullanıyoruz ? Peki, bir bilgisayarın hesap yapmak için hangi sayıları kullandığını hiç düşündünüz mü?
- İnternet üzerinden güvenli alışveriş yapmak için geliştirilen sistemin sayıları nasıl kullandığını biliyor musunuz ?
- Hasar görmüş olan dijital fotoğraflar tamir edilirken yine sayıların kullanıldığını biliyor muydunuz ?
6. İnşa etmek
- Otoyollar ve demiryolları inşa edilirken, trenlerin ve araçların sarsılmadan güvenli bir şekilde ilerleyebilmeleri için virajların tasarımında hangi matematiksel eğriden yararlanıldığını biliyor musunuz ?
- Peki, otomobil motorları tasarla- nırken, pistonların hareketlerini tayin etmek için hangi matematiksel eğriden yararlanılıyor?
- Günden güne daha uzun ve daha sağlam köprüler inşa edilirken matematikten nasıl yararlandırıldığını hiç düşündünüz mü ?
7. Tahminde bulunma ve öngörme
- Gauss eğrisi nedir ? Niçin bu kadar iyi bilinir ? Niçin istatistik biliminin vazgeçilmez bir elemanıdır ?
- Bankanızdan almayı düşündüğünüz belirli bir miktar krediyi geri ödemek için sabit faiz oranını mı tercih edeceksiniz yoksa değişken olanını mı ? Matematik olmadan böyle bir durumda nasıl karlı çıkacağınıza karar verebilir misiniz ?
8. Optimizasyon
- Doğadaki şekillerin minimum enerji, minimum güç sarfiyatını sağlayacak şekilde bir yapı ortaya koyduklarını biliyor muydunuz ?
- Bugün hızlı trenlerin, uçakların strüktüründe ve daha birçok endüstriyel tasarımlarda neden bal arılarının peteğine benzer formlar kullanılıyor ? Acaba bal arıları bizden çok önce en optimal çözümü bulmuşlar mı ?
9. İspatlamak
- Matematikte şüpheye yer var mıdır ? Matematiğin ilk ortaya çıkışından günümüze kadar olan süreçte ispatın rolü nedir ?
- Matematikçiler dünyayı anlamak için hipotezler ve bu hipotezlere uygun modeller geliştirirler. Peki, bu model lerin geçerliliğini göstermek için onların uygunluğunu göstermeye mi yoksa ispatlamaya mı çalışırlar ?
- İlk bakışta doğru gibi gözüken önermelerin ispatı da ilk bakışta görülebilecek kadar kolay mıdır ? Peki, doğru olduğu halde ispatla namayan önermeler, teoremler var mıdır ?